Willem Brakman

Brief van Willem Brakman aan Nol Gregoor

Beste Nol,
Ja, wat te zeggen over de meerschuimen pijp. Goed, Ge kunt een houten potteken met een steeltje in de mond nemen en toeback suigen, zeker wel, waarom niet, maar Ge blijft een bewoner van het vlak der klonterige materie, brandend hout, kool-aanbakking en teerdrab. Uw pijp, rondslingerend op Uw bureau of tussen vlakgom, zakdoek en sleutelbos in Uw broekzak protesteert niet, integendeel, hij gaat er zelfs van glimmen. Dit is een teken.

Er is roken en roken, Ge kunt U voortplanten binnen het kader der kinderbijslag maar Ge kunt ook minnen. Deze verschillen brengen ons op het meerschuim, een materiaal op de grens van materie en geest, veder, vederlicht, ja, brandt de pijp niet, dan moet ge waarlijk in Uw hand KIJKEN om te weten dat hij er is. Zoo licht is hij, de meerschuimen pijp. Wordt de houten pijp op den duur oud en vaal, de meerschuimen pijp als een in de gunst rakende cocotte aan het Franse hof. In nobele kleurenpracht vertelt iedere pijp het boeiende verhaal van zijn verleden en rokende verveelt Gij U zeker niet. Maar Ge merkt het reeds, ik heb het over het onvolprezen blokmeerschuim, niet over de kunstproducten van het schraapsel, vijlsel en schaafsel die ook doorgaan onder de naam meerschuim, dit is dood materiaal en dat is hierover het laatste woord, neen, alleen het zeldzame blokmeerschuim toont U dat wondere kleurenspel. Er zijn gevallen bekend van milde beschouwers die uit het studeervertrek traden met starende blik en uitriepen "0, het zacht doorvlamde gele, 0, Gods glanzende genegenheid". En zoo is het ook, zelf heb ik een zich uitbreidend vlekje avondlijk rood bij de plaats van de duim wat ik als een groot voorrecht beschouw, de meeste van ons blijven in de oranje okers. Ge voelt het, dit is meer dan een pijp, het is een lust vonkend juweel, een pijp met een karakter, voor een karakter.

De meerschuimen pijpbezitter is een gemerkte in de menigte, een gezegende onder de rokers, een uitverkorene. Hij bestáát en wel voor de kleine groep waarvoor hij wil bestaan want door de reactie van zijn omgeving, selecteert deze omgeving zichzelf.

Ach, de pijp bakt niet aan van binnen, dit is vooralsnog onbegrepen en katholieken aanbidden hier het mysterie, hij rookt immer droog en tot de laatste vezel tabak, de kop wordt nooit te heet, integendeel, zij heeft een intieme als het ware naar binnen gerichte warmte door het ademen van de stof. De voordelen zijn vele, rokend, gaat er een feest voor U uit maar dat Ge behoeden moet. De meerschuimen pijpbezitter is een gelukkig mens, want hij heeft iets kostbaars om voor te zorgen. Loopt hij, wat God verhoede, rokende op straat - zoiets kan voorkomen - dan vouwt hij bij het naderen van de straathoek de hand liefdevol en beschermend om de pijp. Hij weet, een plotselinge koude windvlaag kan hem de kop kosten, het materiaal is kou-gevoelig en zeer teer. Het is maar een voorbeeld, maar eerst wanneer het wezen van het meerschuim versmelt met het wezen van de roker, komen deze reflexen tot stand. Dan wordt het inderdaad een pijp van vader op zoon, een monument van verfijning, zorgende koestering en subtiel zingenot dat de vader voor zichzelf opricht in de mond van zijn nageslacht. Zoo onverslijtbaar is dit materiaal bij een goede behandeling. Toegegeven, het is slechts de zeer weinigen gegeven, maar het siert iedere roker een gooi te doen naar het allerhoogste. Vergeet dan ook nooit de grondregel, neergelegd in de kronieken van het rookjuweel in den jare 1862 "geef de pijp nooit uit handen". Ach en O's hebben nog nooit een pijp kunnen lijmen.

De aanschaf van de meerschuimen pijp is een historisch moment, het is een beslissing voor het leven, kies dan ook met zorg Uw mondstuk, Plastic en juweliet zijn alleen doorzichtig en dat is al, maar het barnsteen leeft. Het licht daalt er in en dwaalt er lachend rond. Is de delfstof meerschuim een geheim der aarde, het barnsteen is een woudgeschenk uit het begin der tijden. In diepte en tekening van het barnsteen kunt Ge bespiegelend verzinken en van die tochten keert de ziel gelouterd terug. Wil men U iets anders verkopen, spreek dan het 'Apage Satana' uit, wees onbuigzaam op dit punt en Ge zult er respect door oogsten. Eerst dan wordt de pijp een groots geheel in Uw hand en wordt zelfs het tijdelijk scheiden een droevig moment. Voor dit scheiden bezit Ge een etui met satijn gevoerd. Ge legt de pijp er voorzichtig in en sluit de houder. Dit geeft een hard en fel klikje en zoo hoort het ook, want deze weelde heeft recht op een eigen slot.

Hoe beziet de meerschuimen pijproker zijn andere pijpen? Iedere pijp bezit zijn goede kanten, deze tasten ze in elkaar niet aan, de gebreken echter komen nu wel sterk naar voren. Dit is hard maar onvermijdelijk. Het leven is ook hard, het meerschuim zij U tot troost. Tenslotte nog een advies bij de aanschaf. Zeg tegen Uw echtgenote, de vrouw die Uw zorgen verdubbelt en Uw vreugden halveert, dat het hier slechts een eenvoudig stenen pijpje betreft, zij zal het niet merken, Het etui houde men hierbij goed verborgen.

Meerschuim is een prachtig woord, wie steeds nader tot zijn pijp wil komen, hij zegge het iedere avond voor het slapen tot zijn spiegelbeeld. Enige malen liefst en daarbij luisterend naar zijn eigen stem. Het ga U goed.

Twentse Bank 4-7-60 (w.g. Willem Brakman)