wbrakman.nl

Zojuist verschenen/Te verschijnen

Klik hier voor recensies van recent verschenen werk

J'accuse

J'accuse: een autobiografie door Willem Brakman

Door Johan Velter, De Leeswolf, voorjaar 2005.

Men zegt: een autobiografie moet over het leven van de schrijver gaan. Ze moet verhalen over de gebeurtenissen die zijn leven gemaakt hebben, over de personen die een decisieve invloed op het leven van de schrijver uitgeoefend hebben. Ze heeft dus een hoog roddelgehalte: X heeft dit gedaan of gezegd en Y heeft daarop dit gerepliceerd en dat achterwege gelaten. Voor een aantal schrijvers zijn die uiterlijke gebeurtenissen echter onbelangrijk(er). Waar het om te doen is, is het bestaan van een innerlijk leven, datgene wat voor de wereld verborgen is maar toch de hoofdfiguur bepaalt.

Klik hier voor de gehele recensie

Autobio

Door Thomas van den Bergh Elsevier, 29 januari 2005

Als Willem Brakman 'autobiografie' schrijft, dan weet je dat je geen rechttoe rechtaan levensverhaal krijgt opgedist. J'accuse is Brakmans versie van de feiten, en die is, nadrukkelijk, gekleurd. 'De eis van nauwkeurigheid is de dood in de pot,' schrijft hij. Met de technieken die de romanschrijver ten dienste staan, tekent hij zijn jeugd in het Haagse Duindorp: een angstig, hypersensitief jongetje dat vluchtte in een fantasiewereld, weggedoken onder het naaitafeltje van zijn moeder, een voorafschaduwing van zijn onderduik in de oorlogsjaren. Zo is de hoofdpersoon het gelukkigst: onbeperkt dromen en dwalen, zoals hij later in de literatuur zou doen. Prikkelend boek. Wordt, hopelijk, vervolgd.

Autobiografie en essays

Enno de Witt, in:De Stentor.

Vijftien jaar geleden al schreef Willem Brakman Pop op de bank - een autobiografie. Dat onbepaald voornaamwoord stond niet voor niets in de ondertitel. Van een klassieke levensbeschrijving was geen sprake. Het thema was veeleer de manier waarop de schrijver in het leven staat. Ook J'accuse, opnieuw een autobiografie, laat vele witte plekken open, maar vertelt toch weer wat meer over vooral zijn vormende jaren.

Klik hier voor de gehele recensie

De ontdekking van een innerlijk

Arjan Peters over Jaccuse, Volkskrant,14-01-05

Dat hadden de ouders van Willem Brakman al vroeg in de gaten: dat hij niet iemand was 'als de andere jongens'. Zelf merkte hij iets dergelijks ook spoedig op. De jonge Brakman was liever binnen dan buiten, en had een voorkeur voor poppenkast en kijkdoos, theater en opera. Met zichzelf alleen was hij in uitstekend gezelschap.

Klik hier voor de gehele recensie

HET ONBEGRIJPELIJKE ZELF

Over J'accuse, door Bart Vervaeck, de Financieel-Economische Tijd, 18 december 2004

'Als ik eraan terugdenk dan kan ik oprecht zeggen dat mijn thema in het algemeen, maar vooral in het bijzonder, het oneindige wantrouwen is. Ik heb veel liefde gekend en ben dan ook een verbitterd man geworden, niet bepaald zongebleekt en blij van zin.' Aan het woord is de ikverteller van Brakmans nieuwe boek, volgens de ondertitel 'een autobiografie', maar dan wel een die volgens de titel het wantrouwen omvormt tot een aanklacht, 'J'accuse'.

Klik hier voor de gehele recensie

Houdini van de Nederlandse letteren

Alex Mol Las J'Accuse. Klik hier voor dit stuk uit de VPRO gids.

Juistheid is de dood in de pot

Willem Brakman schreef een autobiografie. Wie uit is op de ware feiten komt bedrogen uit. De schrijver: 'Ik hou van autobiografieŽn, als ze maar onbetrouwbaar zijn.'

Door HENK AALBERS, uit: de Gelderlander en De Sterm van 3 december.

Niet de feiten, maar wat de feiten teweeg brengen in de hoofden van zijn romanfiguren, daar gaat het om bij veelschrijver Willem Brakman (1922). Dat heeft geleid tot meer dan vijftig boeken, hoofdzakelijk romans, die lastig leesbaar zijn en nauwelijks samen te vatten.
De lezer wordt steevast geconfronteerd met zonderlinge, onbetrouwbare romanpersonages die niet te volgen zijn tijdens hun wonderlijke belevenissen. De kost geven aan iedereen die wel eens aan een boek van Brakman is begonnen maar het niet heeft uitgelezen, zou aardig in de papieren gaan lopen. Alleen voor wie bereid is een andere dan de gebruikelijke leeshouding aan te nemen, valt er bij PC Hooftprijswinnaar Brakman veel te genieten. Al moet gezegd dat ook de kleine schare fans van Brakman al lezend bij tijd en wijle niet ontkomt aan ergernis en onbegrip. Gelukkig staat daar voor die trouwe groep genoeg tegenover: Brakmans humor, zijn mooie taal en de prachtige beelden die hij daarmee weet op te roepen.

Klik hier om de recensie te lezen

J'accuse: een NIEUW fragment uit het nieuwe boek

Vrouw Pronk

"Een heel ander punt in die Lagereschoolepisode was het sterven van vrouw Pronk. Ik was al zwaar beschadigd door de begrafenis van opoe Breure, de moeder van de kruidenier Breure, maar die van vrouw Pronk maakte van mij een sterfelijk wezen met slaapstoornissen. Mijn moeder was zo'n vrouw die overal daar was waar geholpen moest worden, het zogenaamde engelsyndroom. Hoewel Freud daar heel anders over dacht en koketteerde met machtswellust die zowel de hulp als de stervende omvat, een met identificaties doorspekte jaloersheid, wil ik daar niet aan, het ging tenslotte om mijn moeder, en ook om vrouw Pronk natuurlijk. Ik had daar geen enkele binding mee, wist alleen dat daar een jongen woonde van mijn leeftijd, die op klompen ging en lange zwarte kousen droeg als ras-Scheveninger.

Vrouw Pronk lag aan de straatkant, voor het raam, zodat ze schuin naar boven kon kijken naar ons huis, of liever naar mijn moeder. Zoiets voel je. Dat klinkt eenvoudig, maar ons huis kon alleen bekeken worden door een smalle spleet aan de bovenkant van het raam, daar de rest was afgedekt met een laken en vaak moet vrouw Pronk mijn moeder hebben verteld hoe ze door die spleet een prachtig landschap kon zien. Maar dat was nog niet alles, daar in het laken een figuur was uitgesneden van een man die een grote zwarte hoed droeg. Veel was alleen maar omtrek, maar soms vulde dat laken hele stukken in en was er een strand te zien. Wat daarvan te denken. 'Er is een tijd van komen en er is een tijd van gaan,' zei mijn vader plechtig. Ja, dacht ik bij mijzelf, want de uitgesneden man wisselde dikwijls van plaats volgens mijn moeder, zelfs zo dat het leek of de man die eerst tot het gordijn behoorde, alles daarbinnen voor de eerste keer zag. Daarbij kwam dat nu zichtbaar werd wat de uitgesneden man al die tijd had bedekt: een logger in de haven. Allemaal latere aanvulling natuurlijk, maar die ontstaat pas als het niet lang meer duren kan, zei mijn moeder.

In ieder geval was het Kerstmis toen vrouw Pronk stierf. Ik weet dat heel goed omdat ik op handen en voeten naar het raam was gekropen. Er heerste in de kamer een echte kerststemming, hier en daar een kaarsje, mijn vader met de krant voor zich op de tafel, mijn breiende moeder en in de rieten steel mijn grootvader die al dommelend zijn pijp rookte. Ik las zoals altijd op de grond en plotseling drong de innigheid, de vrede, het boek en mijn grootvader in mij door en tot in het merg. Daarom sloop ik op handen en knieŽn naar het raam, stak mijn hoofd achter het bruine en harige gordijn en zag mijn adem neerslaan op het glas. Overal maanlicht en ik had meelij met Hod die de feestelijkheid in onze kamer niet kon meemaken. Op dat moment ging de bel want Kerstmis is de samenhang van alle dingen. Toen mijn moeder de deur opentrok hoorde ik Paap, de huisschilder, roepen "vrouw Pronk ligt op het uiterste". Ik hoorde hoe mijn moeder bezig was bij de kapstok, hoorde haar de trap afgaan en de voordeur in het slot vallen. Ik keek naar buiten en wachtte op mijn moeder, de donkere straat was zwak verlicht, er woei wat fijne stuifsneeuw naar de overkant in de richting van vrouw Pronk. Licht kon ik daar niet ontdekken. Ik bewonderde de moed van mijn moeder om het griezelige, geheimzinnige sterfhuis binnen te gaan, maar ze kwam niet. Er stonden toen nog geen auto's tegen het trottoir en er was genoeg licht van de lantaren, maar ze kwam niet. Ze was ook niet meer in huis en ik begreep het niet.

Ik kom nog wel eens in die straat, die nu spoedig zal worden afgebroken en word dan heel in de verte droevig. Ik zie haar gaan: zich zacht bemoeien zonder opdringerigheid, niet bazig ordenend, maar bescheiden verwijzend en zo vreugdevol in haar ernst dat hier sprake is van een nog onbekend geluk."

Verschenen: J'accuse; Een autobiografie

Willem Brakman over de omslag:
"Het is een zelfportret, geplaatst in de moeilijke jaren van de lagere school. Angst prevaleert in de tekening, het is een portret van een bang jongetje, soms een wanhopig jongetje dat zich hier laat betrappen met de hoed van de meester op 't hoofd. Een fraai voorbeeld van indentificatie met de 'vijand'. Deze tekening is een krabbeltje op het blad uit een schoolschrift van mijn kleindochter. Je ziet nog haar handschrift. Wat bijzonder, dacht ik om daar overheen te tekenen. Zo'n klein tekeningetje ontsnapt je in een geestestoestand waarin je meer mag."
uit: Willem Brakman, Letter in kleur, schilderijen en tekeningen, De Prom, 2001.

Uit de Querido catalogus:
Klik hier voor de aankondiging (opent nieuw venster)

Daar een autobiografie ook het moment omvat vanwaar men deze zware taak onderneemt, zo zij hier vermeld hoe ik in de Bosjes van Poot, op een bankje gezeten, een onbeduidend paar op mij af zag komen. Triest om de sloop van zoveel dierbaars in de wijk Duindorp waarin ik was opgegroeid en waar de hamer amok liep, bezag ik het naderbij komen van het tweetal. Vanaf mijn bank kon ik een groot stuk duin zien, een diep dal vol doornen, maar waar niettemin danig in het rond was gespit. Voor mijn ogen veranderde dat landschap, werd een zwartwit landschap en met zekerheid door dat onbeduidende paar. Dit zette zich ook nog naast mij en toen de man, vermoedelijk door het duinlandschap, het over de zelfbevlekking had, onderbrak ik hem en vertelde hoe ik als padvinder door een vaandrig was meegenomen naar zijn kamer. Padvinders droegen in die tijd korte broekjes van ribfluweel en met wijde pijpen. Eenmaal op de kamer van de vaandrig was het mij al spoedig duidelijk dat wie de Nijl opvaart in AbessiniŽ terecht komt.

Klik hier voor de gehele tekst van het fragment.

Over dit stuk Arjan Peters:
Klik hier voor het artikel uit de Volkskrant(opent nieuw venster)

xhtml 1.0 | contact | disclaimer | copyright